Markette kasiyerin ürünü okutmasıyla çıkan “bip” sesi, arkasında koca bir kayıt sisteminin çalıştığını haber verir. Peki barkod nedir? Barkod, bir ürünü ya da nesneyi tanımlayan bilginin, makinelerin okuyabileceği biçimde farklı kalınlıktaki çizgiler ve boşluklarla ifade edilmesidir. Barkod ne demek diye sözcüğe bakıldığında anlam açıktır: İngilizce “bar” çubuk, “code” ise kod demektir; Türkçede çizgi kod da denir.
Barkod Üzerindeki Çizgiler ve Rakamlar Ne Anlama Gelir?
Çizgiler ve altındaki rakamlar aynı bilgiyi taşır: çizgiler okuyucu için, rakamlar insanlar içindir. Okuyucu arızalandığında numara elle girilebilir. Türkiye’de perakende ürünlerde en yaygın kullanılan barkod on üç haneli türdür ve barkod numarası şu bölümlerden oluşur:
- Ülke ön eki: İlk üç hane, numarayı tahsis eden ülke kuruluşunu gösterir. Türkiye için bu ön ek 868 ve 869’dur. Ön ek, ürünün üretildiği yeri değil, firmanın numarayı aldığı ülkeyi belirtir.
- Firma numarası: Üretici ya da marka sahibine tahsis edilen bölümdür.
- Ürün numarası: Firmanın her ürün çeşidine verdiği numaradır. Aynı ürünün farklı gramajı ya da rengi ayrı numara alır.
- Kontrol hanesi: Son rakam, önceki hanelerden hesaplanır ve okuma hatalarını yakalamaya yarar.
Barkodun içinde fiyat ya da son kullanma tarihi yazmaz; barkod yalnızca bir kimlik numarasıdır. Fiyat ve ürün adı, bu numarayla eşleşen veritabanı kaydından gelir.
Barkod Nasıl Çalışır?
- Barkod okuyucu, çizgilerin üzerine ışık gönderir.
- Koyu çizgiler ışığı soğurur, açık boşluklar yansıtır.
- Okuyucudaki algılayıcı, yansıyan ışığı elektrik sinyaline çevirir.
- Çözücü devre, çizgi ve boşlukların genişliklerini rakamlara dönüştürür.
- Numara bilgisayara iletilir; yazılım veritabanında bu numarayı arar ve ürünün adını, fiyatını ve stok bilgisini getirir.
Barkod sistemi nedir sorusunun cevabı bu bütündür: etiket, okuyucu, yazılım ve veritabanı birlikte çalışır.
Barkod Özellikleri Nelerdir?
- Benzersizdir: Doğru tahsis edilmiş bir ürün barkodu dünyada başka bir ürünle çakışmaz.
- Ucuzdur: Ambalaja basılır ya da etiket olarak yapıştırılır.
- Hızlı ve doğru okunur: Elle veri girişine göre hata oranı çok düşüktür.
- Standarttır: Uluslararası kurallara göre üretilir; farklı ülkelerdeki sistemler aynı kodu okuyabilir.
- Çeşitlidir: Tek boyutlu çizgili barkodların yanında, çok daha fazla veri taşıyan iki boyutlu kodlar da vardır; karekod bunların en bilinenidir.
- Baskı kalitesine duyarlıdır: Silik, buruşuk ya da yeterli kontrastı olmayan barkod okunmaz; iki yanında boş alan bırakılması gerekir.
Barkod Ne İşe Yarar?
Barkod sistemi ne işe yarar diye sorulduğunda başlıca cevaplar şunlardır:
- Kasada satışı hızlandırır ve fiyat hatalarını önler.
- Stok giriş-çıkışını anında kaydeder; sayım kolaylaşır.
- Ürünün üretimden rafa kadar izlenmesini sağlar.
- Sipariş hazırlama ve sevkiyatta yanlış ürün gönderimini azaltır.
- Satış verilerinin ürün bazında raporlanmasına olanak verir.
Barkod Neden Önemli?
Zincir marketler, pazaryerleri ve dağıtım firmaları barkodsuz ürünü kabul etmez; çünkü tüm süreçleri barkod üzerine kuruludur. Pazaryerlerinde satış yapmak isteyen küçük üreticiler için de geçerli bir ürün barkodu çoğu zaman ön koşuldur. Barkod aynı zamanda geri çağırma gerektiren durumlarda ilgili partinin hızla bulunmasını sağlar ve stok kayıplarını görünür kılar.
Barkod Numarası Nasıl Alınır?
Uluslararası geçerliliği olan barkod numaraları, küresel standart kuruluşunun ülkelerdeki temsilcileri aracılığıyla tahsis edilir. Türkiye’de başvurular bu kuruluşun yetkili temsilcisine yapılır; firma üye olur ve kendisine bir numara aralığı tanımlanır. İnternette satılan ucuz ve kaynağı belirsiz numaralar başka bir firmaya ait olabilir ve pazaryerlerinde sorun çıkarabilir. Yalnızca kendi mağazanızın içinde kullanacağınız barkodları ise kendi yazılımınızda serbestçe oluşturabilirsiniz.
Barkodların Kullanım Alanları Nerelerdir?
- Perakende: Market, mağaza ve eczanelerde satış ve stok.
- Depo ve lojistik: Raf adresleme, koli ve palet etiketleri, kargo takibi.
- Üretim: Hammadde, yarı mamul ve mamul izleme.
- Sağlık: İlaç takibi, hasta bileklikleri ve laboratuvar numuneleri.
- Kütüphaneler: Kitap ödünç verme ve envanter.
- Ulaşım ve etkinlik: Biniş kartları ve biletler.
- Kamu ve kurumlar: Evrak takibi ve demirbaş sayımı.
- E-ticaret: Ürün eşleştirme, sipariş toplama ve iade süreçleri.
Barkod verisi çoğunlukla kurumsal yazılımlara akar; bu sistemler için ERP uzmanı nedir yazımıza, satışa yeni başlayanlar için e-ticaret nasıl yapılır rehberimize ve İş Yaşamı kategorimize göz atabilirsiniz.

[…] Ürünler barkodlu raf adreslerine yerleştirilir. Barkodun rolü için barkod nedir yazımıza […]