Kalın çelik levhaların ve uzun dikişlerin söz konusu olduğu ağır sanayide en çok başvurulan yöntemlerden biri tozaltı kaynağıdır. Tozaltı kaynak yöntemi, arkın gözle görülmediği, kaynak bölgesinin tanecikli bir toz tabakasının altında kaldığı bir ark kaynağı türüdür. Sürekli beslenen çıplak tel ile iş parçası arasında oluşan ark, üzerine dökülen kaynak tozunun altında yanar. Tozun bir bölümü eriyerek dikişin üzerinde koruyucu bir cüruf tabakası oluşturur; erimeyen bölümü ise toplanıp yeniden kullanılabilir.
Bir tozaltı kaynak sistemi; güç kaynağı, tel sürme ünitesi, kaynak kafası, toz haznesi ve çoğu zaman kafayı ya da iş parçasını sabit hızla hareket ettiren bir taşıyıcı düzenekten oluşur. Yöntem genellikle otomatik ya da yarı otomatik olarak uygulanır.
Tozaltı Kaynak Ne İşe Yarar?
Tozaltı kaynak tekniği, özellikle kalın kesitli parçaların az pasoyla, derin nüfuziyetli ve düzgün dikişlerle birleştirilmesini sağlar. Kaynak tozu burada birkaç görev üstlenir:
- Erimiş metali havadaki oksijen ve azottan korur.
- Arkın kararlı yanmasına yardımcı olur.
- Dikişin biçimini ve yüzey görünümünü düzenler.
- Türüne göre kaynak metalinin bileşimine katkıda bulunur.
- Isının dağılmasını yavaşlatarak dikişin daha kontrollü soğumasını sağlar.
Sonuçta uzun ve düz birleştirmelerde, elle yapılan yöntemlerle elde edilmesi güç olan bir hız ve tekrarlanabilirlik sağlanır.
Tozaltı Kaynağı Avantajları Nelerdir?
- Yüksek verim: Yüksek akımlarla çalışılabildiği için birim zamanda yığılan metal miktarı fazladır; kalın parçalar daha az pasoyla kaynatılır.
- Derin nüfuziyet: Kaynak metali ana malzemeye derinlemesine işler; sağlam birleştirmeler elde edilir.
- Düzgün dikiş görünümü: Otomatik ilerleme sayesinde dikiş boyunca eşit ve temiz bir yüzey oluşur.
- Sıçrama olmaması: Ark tozun altında kaldığı için çevreye metal sıçramaz.
- Daha rahat çalışma ortamı: Ark ışığı görünmez, duman oluşumu açık ark yöntemlerine göre azdır.
- Rüzgârdan etkilenmeme: Koruma gazla değil tozla sağlandığı için hava akımı sorun yaratmaz.
- Tozun geri kazanımı: Erimeyen toz toplanıp elenerek yeniden kullanılabilir.
- Otomasyona uygunluk: Aynı ayarlarla uzun süre aynı kalitede üretim yapılabilir.
Yöntemin sınırları da bilinmelidir. Toz yerçekimiyle yerinde durduğu için çoğunlukla yatay ve oluk pozisyonlarında uygulanır; dikey ve tavan kaynağına uygun değildir. İnce saclarda yanma delinmesi riski nedeniyle tercih edilmez. Ekipman hacimlidir, ilk yatırım maliyeti elle yapılan yöntemlere göre yüksektir ve kısa, düzensiz dikişlerde pratik olmaz. Ark görülmediği için kaynak ağzının hazırlığı ve kafanın doğru hizalanması büyük önem taşır. Tozun nem almaması için kuru koşullarda saklanması gerekir.
Tozaltı Kaynağı Nerelerde Kullanılır?
- Gemi inşa: Gövde saclarının ve panellerin uzun birleştirmeleri
- Basınçlı kap ve kazan imalatı: Kalın cidarlı gövdelerin boyuna ve çevresel dikişleri
- Boru üretimi: Büyük çaplı boyuna ve spiral kaynaklı borular
- Çelik konstrüksiyon: Köprü kirişleri, yapma profiller ve ağır taşıyıcı elemanlar
- Depolama tankları
- Rüzgâr türbini kuleleri: Kalın sacdan kıvrılmış kule gövdelerinin birleştirilmesi
- İş makineleri ve raylı sistem araçları
- Dolgu kaynağı: Aşınmış merdane ve tekerlek gibi parçaların yüzeylerinin yeniden doldurulması
Rüzgâr enerjisi tarafını merak edenler rüzgâr türbini çeşitleri yazımıza bakabilir.
Güvenlik açısından tozaltı kaynağı açık ark yöntemlerine göre daha konforlu olsa da koruyucu gözlük, eldiven ve iş giysisi kullanılmalı, toz doldurma ve temizleme sırasında toz solunmamalı, sıcak cürufa dikkat edilmelidir. Elektrik bağlantıları yetkili elektrikçi tarafından yapılmalıdır. Diğer yöntemlerle karşılaştırmak için kaynak makinesi nasıl çalışır ve gazaltı kaynak makinesi nedir yazılarımızı okuyabilirsiniz.
