Üretim hatlarında bir parçanın geçip geçmediğini, bir şişenin kapağının takılı olup olmadığını ya da milimetrenin altındaki bir nesnenin varlığını algılamak gerekir. Dar alanlarda ve zorlu ortamlarda bu işi üstlenen cihazlardan biri fiber optik sensör olarak bilinir. Işığı ince bir kablo aracılığıyla algılama noktasına taşıyan bu sensörler, otomasyonun en esnek elemanlarındandır.
Fiber Optik Sensör Nedir?
Fiber optik sensör, ışığın cam ya da plastik liflerden oluşan ince bir kablo içinden iletilmesi esasına dayanan algılayıcıdır. Endüstriyel otomasyonda kullanılan tipik sistem iki parçadan oluşur:
- Amplifikatör (yükselteç): Işık kaynağını, alıcıyı ve elektronik devreyi barındıran gövde. Genellikle pano içine ya da makinenin korunaklı bir yerine monte edilir.
- Fiber optik sensör kablosu: Işığı amplifikatörden algılama noktasına götüren ve geri getiren fiber başlık. İçinde elektronik bileşen bulunmaz.
Elektronik kısmın algılama noktasından uzakta durabilmesi, bu sensörlerin en önemli üstünlüğüdür.
Fiber Optik Sensör Çeşitleri
Algılama Yöntemine Göre
- Karşılıklı (verici-alıcı) tip: Bir fiber ışığı gönderir, karşısındaki fiber alır. Araya giren cisim ışığı keser. Uzun mesafe ve yüksek güvenilirlik sağlar.
- Cisimden yansımalı (difüz) tip: Verici ve alıcı lifler aynı başlıktadır; ışık cisme çarpıp geri döner. Tek taraftan montaj yeterlidir.
- Reflektörlü tip: Işık bir yansıtıcıya gönderilir; cisim araya girdiğinde yansıma kesilir.
- Sınırlı yansımalı ve odaklı tipler: Belirli bir mesafedeki cisimleri algılar; arka plan etkisini azaltır.
Fiber Malzemesine Göre
- Plastik fiber: Esnek, ekonomik ve kolay kesilip boyu ayarlanabilir; genel uygulamaların çoğunda kullanılır.
- Cam fiber: Yüksek sıcaklığa ve kimyasallara dayanıklıdır; fırın çevresi gibi zorlu ortamlarda tercih edilir.
Ölçüm Amaçlı Fiber Optik Sensörler
Otomasyondaki var-yok algılamanın ötesinde, fiberin kendisinin ölçüm elemanı olduğu sensörler de vardır. Bunlar lif içindeki ışığın özelliklerindeki değişimi izleyerek sıcaklık, gerinim, basınç ve titreşim gibi büyüklükleri ölçer. Köprü, tünel, boru hattı ve enerji kabloları gibi yapıların izlenmesinde kullanılır.
Fiber Optik Sensör Nasıl Çalışır?
- Amplifikatördeki ışık kaynağı, genellikle bir LED, ışık üretir.
- Işık, fiberin çekirdeğine girer ve tam iç yansıma sayesinde kablonun kıvrımlarını izleyerek uca kadar ilerler.
- Uçtan çıkan ışık algılama bölgesine yayılır.
- Bölgede bir cisim varsa ışık kesilir ya da cisimden yansır.
- Alıcı fiber, kendisine ulaşan ışığı amplifikatöre geri taşır.
- Amplifikatör, gelen ışık miktarını ayarlanan eşik değeriyle karşılaştırır ve çıkışını açar ya da kapatır.
Modern amplifikatörlerde ışık miktarı dijital ekranda görülebilir, eşik değeri tek tuşla öğretilebilir ve tepki süresi ayarlanabilir.
Fiber Optik Sensör Özellikleri
- Çok küçük başlık çapları sayesinde dar alanlara monte edilebilir.
- Çok küçük nesneleri algılayabilir.
- Fiber kısmında elektrik bulunmadığı için elektromanyetik gürültüden etkilenmez.
- Uygun fiber seçimiyle yüksek sıcaklık, nem ve kimyasal ortamlarda çalışabilir.
- Tepki süresi çok kısadır; hızlı hatlarda kullanılabilir.
- Algılama mesafesi, standart fotoelektrik sensörlere göre genellikle daha kısadır.
- Fiber, izin verilen bükülme yarıçapından daha keskin kıvrılırsa ışık kaybı olur ya da lif kırılır.
- Uçtaki toz ve yağ birikimi algılamayı zayıflatır; düzenli temizlik gerekir.
Fiber Optik Sensör Ne İşe Yarar?
- Parçanın var olup olmadığını algılamak
- Ürün saymak ve konum doğrulamak
- Kenar ve hizalama kontrolü yapmak
- Küçük parçaların, iğne, tel ve iplik gibi ince nesnelerin kopmasını ya da eksikliğini saptamak
- Şeffaf şişe ve film gibi zor algılanan malzemeleri ayırt etmek
- Sıvı seviyesini ve damla geçişini izlemek
- İşaret ve renk farkı okumak
Fiber Optik Sensör Nerede Kullanılır?
- Elektronik ve yarı iletken üretimi: Çok küçük bileşenlerin dizgi ve kontrolü
- Ambalaj ve dolum hatları: Etiket, kapak ve ürün kontrolü
- İlaç ve medikal üretim: Tablet sayımı, ampul ve şırınga kontrolü
- Otomotiv: Montaj doğrulama ve robot hücreleri
- Tekstil: İplik kopma algılama
- Gıda sektörü: Yıkamaya dayanıklı başlıklarla hat kontrolü
- Yüksek sıcaklıklı prosesler: Fırın, döküm ve cam üretimi
- Patlama riski olan ortamlar: Algılama noktasında elektrik bulunmaması avantaj sağlar; uygunluk için ilgili sertifikalara bakılmalıdır.
Seçim Yaparken
Algılanacak cismin boyutu ve malzemesi, gereken mesafe, ortam sıcaklığı, montaj alanı ve tepki süresi belirleyicidir. Teknik değerler modele göre değiştiği için üreticinin kataloglarını esas alın. İlgili yazılarımız: lineer cetvel nedir. Diğer teknoloji içerikleri Yaşam kategorisinde.

[…] tür malzemeyi çok daha uzak mesafeden algılar; toz ve kirden etkilenebilir. Dar alanlar için fiber optik sensör […]
[…] devreleri kurulurken girişlere fiber optik sensör ve lineer cetvel gibi algılayıcılar, çıkışlara ise motor ve valf gibi elemanlar […]
[…] konulardaki diğer yazılarımız: fiber optik sensör nedir ve lineer cetvel nedir. Daha fazlası Yaşam […]
[…] Plastik optik fiber: Kısa mesafeli ses, aydınlatma ve sensör uygulamalarında kullanılır; ilgili yazımız fiber optik sensör nedir. […]