Yeni bir fabrika kurmak, bir restoran açmak ya da bir yazılım geliştirmek… Her yatırım fikri kâğıt üzerinde parlak görünür. Asıl soru, fikrin gerçek dünyada işleyip işlemeyeceğidir. Bu sorunun sistemli biçimde yanıtlanmasına fizibilite denir. Peki fizibilite çalışması nedir?
Fizibilite Ne Demek?
Fizibilite, yapılabilirlik anlamına gelir. Fizibilite çalışması; bir projenin teknik, ekonomik, hukuki ve operasyonel açılardan uygulanabilir ve kazançlı olup olmadığını, karar verilmeden önce inceleyen araştırmadır. Fizibilite etüdü nedir diye sorulursa aynı çalışmanın diğer adıdır. Bu incelemenin sonuçlarının yazıya döküldüğü belgeye ise fizibilite raporu denir. Çalışmanın olası üç sonucu vardır: projeye başla, projeyi değiştirerek başla ya da vazgeç.
Fizibilite Çalışması Neden Önemlidir?
- Büyük harcamalar yapılmadan önce riskleri ve engelleri ortaya çıkarır.
- Kaynakların kârlı olmayan projelere bağlanmasını önler.
- Gerekli sermayeyi, geri dönüş süresini ve nakit ihtiyacını gösterir.
- Banka kredisi, hibe, teşvik ve yatırımcı başvurularında çoğu zaman zorunlu belgedir.
- Alternatifleri karşılaştırarak en uygun seçeneğin belirlenmesini sağlar.
- Proje ekibine ortak bir yol haritası sunar.
“Vazgeç” sonucu da bir başarıdır: yanlış yatırımdan dönmek, en ucuz zarardır.
Fizibilite Türleri Nelerdir?
Fizibilite çeşitleri, aynı zamanda fizibilite analizinin bileşenleri olarak da anılır:
- Teknik fizibilite: Teknik fizibilite nedir sorusunun cevabı, projenin eldeki teknoloji, ekipman, altyapı ve uzmanlıkla gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceğinin incelenmesidir. Yer seçimi, kapasite, üretim yöntemi ve hammadde temini bu başlıkta değerlendirilir.
- Ekonomik fizibilite: Maliyet-fayda karşılaştırmasıdır; proje topluma ya da kuruma sağladığı faydaya değer mi?
- Finansal fizibilite: Yatırım tutarı, işletme giderleri, gelir tahminleri, başa baş noktası ve geri dönüş süresi hesaplanır; finansmanın nereden bulunacağı belirlenir.
- Pazar fizibilitesi: Talep var mı, hedef müşteri kim, rakipler ne yapıyor, hangi fiyattan ne kadar satılabilir?
- Hukuki fizibilite: Ruhsat, izin, imar durumu, çevre mevzuatı, fikri haklar ve sözleşmeler açısından engel var mı?
- Operasyonel fizibilite: Proje tamamlandığında kurumun onu gündelik işleyişte sürdürüp sürdüremeyeceği sorgulanır: yeterli personel, yönetim becerisi ve süreçler mevcut mu, kullanıcılar yeni sistemi benimseyecek mi?
- Zaman fizibilitesi: Proje öngörülen sürede tamamlanabilir mi, gecikmenin maliyeti nedir?
- Çevresel ve sosyal fizibilite: Projenin doğaya ve çevresindeki topluma etkileri.
Fizibilite Çalışması Nasıl Yapılır?
Çalışma, masa başı araştırma ile saha verisinin birleştirilmesiyle yürütülür. Sektör raporları, resmî istatistikler, rakip incelemeleri, tedarikçi teklifleri, müşteri görüşmeleri ve uzman görüşleri temel veri kaynaklarıdır. Küçük bir girişim için sahibi tarafından yapılabilir; büyük yatırımlarda mühendis, mali danışman ve hukukçulardan oluşan bir ekip gerekir. En önemli kural tarafsızlıktır: çalışma, önceden verilmiş bir kararı haklı çıkarmak için değil, gerçeği görmek için yapılır.
Fizibilite Çalışmalarının Aşamaları Nelerdir?
- Ön inceleme: Fikrin kısaca değerlendirilmesi; açık bir engel varsa ayrıntılı çalışmaya girilmez.
- Kapsamın belirlenmesi: Projenin amacı, sınırları ve yanıtlanacak sorular tanımlanır.
- Pazar araştırması: Talep, rekabet ve fiyat analizi.
- Teknik analiz: Yer, teknoloji, kapasite ve tedarik planı.
- Organizasyon ve insan kaynağı planı: Gerekli kadro ve yönetim yapısı.
- Mali analiz: Yatırım ve işletme bütçesi, gelir projeksiyonu, kârlılık göstergeleri.
- Risk ve duyarlılık analizi: Satışlar beklenenden düşük, maliyetler yüksek çıkarsa ne olur?
- Alternatiflerin karşılaştırılması
- Sonuç ve öneri: Bulguların raporlanması ve karar önerisi.
Fizibilite Çalışmasının Kapsamı Ne Olmalıdır?
İyi hazırlanmış bir fizibilite raporu nedir, neleri içerir? Genel olarak şu başlıklar bulunur:
- Yönetici özeti
- Projenin tanımı, amacı ve gerekçesi
- Pazar ve sektör analizi
- Teknik değerlendirme ve yer seçimi
- Hukuki ve idari gereklilikler
- Organizasyon yapısı ve iş gücü ihtiyacı
- Yatırım tutarı ve finansman planı
- Gelir-gider tahminleri ve kârlılık analizi
- Uygulama takvimi
- Riskler ve alınacak önlemler
- Çevresel ve sosyal etkiler
- Sonuç ve öneriler
Kapsam, projenin büyüklüğüyle orantılı olmalıdır. Kamu kurumları ve finans kuruluşları kendi biçim şablonlarını isteyebilir; başvuru öncesinde bu şablonlar incelenmelidir.
Sık Yapılan Hatalar
- Satış tahminlerini aşırı iyimser tutmak
- Gizli maliyetleri ve işletme sermayesi ihtiyacını unutmak
- Rakipleri ve izin süreçlerini küçümsemek
- Tek bir senaryoya göre hesap yapmak
- Eski ya da doğrulanmamış verilere dayanmak
Mali ve hukuki bölümlerde mali müşavir ve avukat desteği almak, çalışmanın güvenilirliğini artırır. Dış çevre etkenlerini değerlendirmek için PEST analizi nedir yazımıza, örnek bir yatırım konusu için elektrikli araç şarj istasyonu nasıl açılır içeriğimize ve İş Yaşamı kategorimize göz atabilirsiniz.
