Ürününü yurt dışına satmak isteyen pek çok girişimcinin ilk sorusu “ihracat yapmak için hangi belgeyi almam gerekiyor?” olur. Bu soru çoğu zaman tek bir “ihracat belgesi” olduğu düşüncesinden kaynaklanır. Gerçekte ihracat, bir üyelik ve bir dizi belgeyle yürüyen bir süreçtir. Bu yazıda ihracat belgesi nedir, hangi belgeler bu adla anılır ve nasıl temin edilir sorularını açıklıyoruz. Dış ticaret mevzuatı ürüne ve ülkeye göre değiştiği için işlemlerinizi bir gümrük müşaviriyle yürütmeniz önerilir.
İhracat Belgesi Nedir?
Türkiye’de ihracat yapabilmek için ayrı bir “ihracatçı ruhsatı” ya da tek bir izin belgesi bulunmaz. Vergi mükellefi olan her gerçek ya da tüzel kişi, gerekli koşulları yerine getirerek ihracat yapabilir. Gündelik dilde “ihracat belgesi” ifadesi şu iki anlamda kullanılır:
- İhracatçı birliği üyeliği: İhracat yapacak firmanın, ürününün ilgili olduğu ihracatçı birliğine üye olması gerekir. Üyelik, ihracat yapabilmenin ön koşuludur ve çoğu kişi “ihracat belgesi” derken bunu kasteder.
- İhracat işleminde düzenlenen belgeler: Her sevkiyatta gümrük idaresine ve alıcıya sunulan gümrük beyannamesi, fatura, dolaşım ve menşe belgeleri gibi evraklar.
İhracat Belgesi Ne İşe Yarar?
- Yasal ihracatı mümkün kılar: Üyelik ve beyanname olmadan mal gümrükten çıkamaz.
- Vergi avantajı sağlar: İhracat teslimleri katma değer vergisinden istisnadır; belgeler bu istisnanın ve vergi iadesinin dayanağıdır.
- Alıcı ülkede gümrük indirimine imkân tanır: Dolaşım ve menşe belgeleri sayesinde alıcı, anlaşmalı ülkelerde düşük ya da sıfır gümrük vergisi öder.
- Devlet desteklerine erişim sağlar: Fuar, pazar araştırması, marka tescili ve tanıtım gibi ihracat destekleri için ihracatçı kaydı gerekir.
- Ödemeyi güvenceye alır: Akreditif gibi ödeme yöntemlerinde bankalar belgelere bakarak ödeme yapar.
- Ürünün uygunluğunu kanıtlar: Sağlık, analiz ve standart belgeleri, ürünün alıcı ülke kurallarına uygun olduğunu gösterir.
İhracat Belgesi Nasıl Alınır?
İhracat belgesi nasıl alınır sorusunun yanıtı iki aşamada verilebilir: ihracatçı olmak ve sevkiyat belgelerini hazırlamak.
1. İhracatçı olmak için adımlar:
- Vergi mükellefi olun. Şahıs ya da sermaye şirketi kurulmuş olması gerekir. Faaliyet konunuzda dış ticaretin yer aldığından emin olun.
- İhracatçı birliğine üye olun. Ürününüzün ait olduğu sektörün birliğine başvurun. Başvuru çoğunlukla çevrimiçi yapılır; ticaret sicili gazetesi, imza sirküleri, vergi levhası gibi belgeler ve giriş aidatı istenir.
- Gümrük sistemine kaydolun. Gümrük işlemlerini yürütebilmek için firmanın gümrük idaresinin sistemlerinde tanımlanması ve gümrük müşavirine vekâlet verilmesi gerekir.
- Bankada dış ticaret işlemleri için hesap açın. Döviz tahsilatı ve ihracat bedellerinin yurda getirilmesine ilişkin kurallar için bankanızdan bilgi alın.
2. Sevkiyatta düzenlenen temel belgeler:
- Ticari fatura: Satışın koşullarını, tutarını ve teslim şeklini gösterir.
- Çeki listesi: Kolilerin içeriğini, ağırlık ve ölçülerini belirtir.
- Gümrük beyannamesi: Malın ihraç edildiğini resmî olarak beyan eden belgedir; gümrük müşaviri aracılığıyla elektronik olarak düzenlenir.
- Taşıma belgesi: Deniz, hava, kara ya da demir yolu taşımasına göre konşimento ve benzeri belgeler.
- Dolaşım belgeleri: Avrupa Birliği ülkelerine yapılan sanayi ürünü ihracatında A.TR, serbest ticaret anlaşması bulunan ülkelerde EUR.1 gibi belgeler kullanılır.
- Menşe şahadetnamesi: Malın hangi ülkede üretildiğini gösterir; ticaret ve sanayi odalarından alınır.
- Sigorta poliçesi: Teslim şekline göre gerekir.
- Ürüne özel belgeler: Gıda ve tarım ürünlerinde sağlık ve bitki sağlığı sertifikaları, analiz raporları; bazı ürünlerde kalite, standart ve uygunluk belgeleri; helal ya da koşer gibi alıcının talep ettiği sertifikalar.
- İzne ve kayda bağlı ürünler: Bazı malların ihracatı ön izne ya da kayda tabidir, bazıları ise yasaktır; güncel listeler kontrol edilmelidir.
Dikkat edilmesi gerekenler:
- Alıcı ülkenin ithalat kurallarını ve istediği belgeleri sipariş kesinleşmeden öğrenin.
- Ürünün gümrük tarife pozisyonunu doğru belirleyin; yanlış sınıflandırma cezaya yol açar.
- Teslim şeklini ve ödeme yöntemini sözleşmede açıkça yazın.
- Düşük tutarlı gönderilerde hızlı kargo firmaları üzerinden basitleştirilmiş usulle yapılan mikro ihracat seçeneğini araştırın.
- Belgeleri yasal saklama süresi boyunca muhafaza edin.
Vergisiz ticaret imkânları için gümrüksüz ticaret nedir, nasıl yapılır yazımıza, menşe belgesi aldığınız kurum için ticaret odası kayıt içeriğimize, yurt dışına çevrimiçi satış için Etsy satış nasıl yapılır rehberimize göz atabilirsiniz.
