Evin elektrik panosunu açtığınızda yan yana dizilmiş, üzerinde küçük mandallar bulunan elemanlar görürsünüz. Bir priz aşırı yüklendiğinde ya da kısa devre olduğunda “atan” bu elemanlar otomatik sigortalardır. Peki otomatik sigorta nedir, nasıl çalışır ve hangisi nerede kullanılır?
Otomatik Sigorta Nedir?
Otomatik sigorta, elektrik devresini aşırı yük ve kısa devre akımlarına karşı koruyan, arıza anında devreyi kendiliğinden açan ve arıza giderildikten sonra mandalı kaldırılarak yeniden kullanılabilen bir koruma elemanıdır. Minyatür devre kesici olarak da adlandırılır. Eski tip buşonlu sigortalarda eriyen tel her arızadan sonra değiştirilirdi; otomatik sigortada buna gerek yoktur.
Otomatik Sigorta Nasıl Çalışır?
İçinde iki ayrı koruma düzeneği bulunur:
- Termik koruma: Bimetal şerit, akım anma değerini bir süre aştığında ısınıp eğilir ve mekanizmayı tetikler. Aşırı yüke karşı gecikmeli olarak çalışır.
- Manyetik koruma: Bir bobin, kısa devre gibi çok yüksek akımlarda oluşan manyetik kuvvetle devreyi anında açar.
Bu iki düzeneğin ayrıntılarını manyetik aşırı akım rölesi yazımızda anlattık.
Otomatik Sigorta Ne İşe Yarar?
- Kabloların taşıyabileceğinden fazla akımla ısınmasını ve yalıtımın erimesini önler.
- Kısa devrede devreyi milisaniyeler içinde keserek yangın riskini azaltır.
- Arızalı devreyi diğerlerinden ayırır; tüm evin elektriği kesilmez.
- Bakım ve onarım sırasında ilgili hattın enerjisini kesmek için anahtar gibi kullanılır.
Otomatik sigorta kabloyu ve tesisatı korur; insanı elektrik çarpmasına karşı korumaz. Bu görev kaçak akım rölesine aittir ve iki cihaz birlikte kullanılmalıdır.
Otomatik Sigorta Seçimi Nasıl Yapılır?
Otomatik Sigorta Akım Değerleri
Otomatik sigortalar standart anma akımlarında üretilir: 6, 10, 16, 20, 25, 32, 40, 50 ve 63 amper en yaygın değerlerdir. Konutlarda aydınlatma hatlarında genellikle 10 amper, priz hatlarında 16 amper kullanılır; fırın, ocak ve klima gibi güçlü cihazlar için ayrı hat ve daha yüksek değerli sigorta gerekir. Belirleyici olan kablonun kesitidir: sigortanın anma akımı, kablonun güvenle taşıyabileceği akımı aşmamalıdır.
Otomatik Sigorta Çeşitleri: Açma Eğrileri
- B tipi: Anma akımının yaklaşık üç ile beş katında anında açar. Aydınlatma ve priz devreleri gibi kalkış akımı düşük yükler içindir; konutlarda en çok bu tip kullanılır.
- C tipi: Yaklaşık beş ile on katında açar. Motorlu cihazlar, floresan aydınlatma ve sanayi tipi yükler için uygundur.
- D tipi: Yaklaşık on ile yirmi katında açar. Transformatör ve büyük motor gibi kalkış akımı çok yüksek yüklerde kullanılır.
Kutup Sayısı
Tek fazlı devrelerde bir kutuplu ya da faz ve nötrü birlikte kesen iki kutuplu sigortalar, üç fazlı devrelerde üç ya da dört kutuplu sigortalar kullanılır.
Anahtarlı Otomatik Sigortalar
Anahtarlı otomatik sigorta ifadesi, üzerindeki mandal sayesinde elle açılıp kapatılabilen, yani hem koruma hem anahtarlama yapan bu elemanları anlatır. Günümüzde panolarda kullanılan otomatik sigortaların tamamı bu yapıdadır. Mandalın yukarıda olması devrenin kapalı, aşağıda olması açık olduğunu gösterir. Bazı modellerde konum göstergesi penceresi ve yardımcı kontak gibi ekler bulunur. Sigorta, mandal elle yukarıda tutulsa bile arıza durumunda açabilecek biçimde tasarlanmıştır.
Otomatik Sigortalar Nasıl Seçilir?
- Yükün akımını hesaplayın: Hatta bağlanacak cihazların toplam gücünü belirleyin.
- Kablo kesitine bakın: Sigorta değeri kablonun taşıma kapasitesini geçmemelidir. Sık atıyor diye daha büyük sigorta takmak, kablonun korumasız kalmasına ve yangına yol açabilir.
- Açma eğrisini seçin: Yükün türüne göre B, C ya da D.
- Kesme kapasitesini kontrol edin: Sigortanın güvenle kesebileceği en yüksek kısa devre akımı kiloamper olarak belirtilir; konutlarda genellikle 3, 4,5 ya da 6 kA değerleri kullanılır. Tesisin kısa devre akımına uygun olmalıdır.
- Kutup sayısını ve gerilimi belirleyin.
- Belgeli ürün alın: Standartlara uygunluğu belgelenmiş, bilinen üreticilerin ürünlerini tercih edin.
Otomatik Elektrik Sigortası Nasıl Bağlanır?
Genel prensip olarak besleme iletkeni sigortanın üst klemensine, yüke giden iletken alt klemensine bağlanır ve sigorta pano rayına takılır. Ancak pano içinde çalışmak, ana şalter kapalı olsa bile giriş uçlarında gerilim bulunduğu için hayati tehlike taşır. Sigorta montajı ve değişimi evde kendi başınıza yapılacak bir iş değildir; mutlaka yetkili bir elektrikçiye yaptırın.
Neden Otomatik Sigorta Kullanılmalı?
- Arızadan sonra parça değiştirmeden, mandalı kaldırarak yeniden kullanılır.
- Hem aşırı yüke hem kısa devreye karşı koruma sağlar.
- Açma değerleri fabrikada ayarlıdır; buşona tel sarmak gibi tehlikeli müdahalelere olanak vermez.
- Hangi hattın arızalandığı mandalın konumundan hemen anlaşılır.
- Devreyi elle açıp kapatma olanağı verir.
- Uzun ömürlüdür ve pano içinde az yer kaplar.
Sigorta Sık Atıyorsa
Aynı hatta çok sayıda güçlü cihaz çalıştırmak, arızalı bir cihaz ya da kablo hasarı en sık karşılaşılan nedenlerdir. Önce o hattaki cihazları prizden çekip sigortayı kaldırmayı deneyin; sorun sürüyorsa bir elektrikçi çağırın. Diğer teknik içerikler Yaşam kategorisinde.

[…] tesisatta kullanılan kablo için antigron kablo nedir yazımıza, koruma elemanları için otomatik sigorta nedir içeriğimize ve Yaşam kategorimize göz […]
[…] elemanlarının nasıl çalıştığını öğrenmek için otomatik sigorta nedir ve kaçak akım rölesinin önemi yazılarımıza, diğer içerikler için Yaşam kategorimize göz […]