1. Haberler
  2. İş Yaşamı
  3. Adat Nedir? Nasıl Yapılır?

Adat Nedir? Nasıl Yapılır?

Madeni paralar
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Şirket kasasından ortağa verilen borç, bir grup şirketinden diğerine aktarılan para ya da vadesi geçmiş bir alacak… Hepsinde aynı soru ortaya çıkar: bu para ne kadar süre kullanıldı ve karşılığında ne kadar faiz işletilmeli? Bu sorunun cevabı adat hesaplama yöntemiyle verilir. Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; oranlar, yöntem ve vergisel sonuçlar için mali müşavirinize danışın.

Adat Ne Demek?

Adat, “sayılar” anlamına gelen eski bir sözcüktür. Muhasebede, bir hesaptaki bakiyenin tutarı ile o bakiyenin hesapta kaldığı gün sayısının çarpımını ifade eder. Hareketli bir hesapta bakiye sürekli değiştiği için faiz tek bir çarpımla bulunamaz; her bakiye, kaldığı gün sayısıyla ağırlıklandırılır. Bu yolla hesaplanan faize adat faizi denir.

Adat Hesaplama Nasıl Yapılır?

  1. Hesap hareketlerini tarih sırasına dizin: İlgili cari hesabın ya da kasanın dönem içindeki tüm giriş ve çıkışlarını listeleyin.
  2. Her hareketten sonraki bakiyeyi bulun.
  3. Gün sayısını hesaplayın: Her bakiyenin, bir sonraki harekete ya da dönem sonuna kadar kaç gün değişmeden kaldığını belirleyin.
  4. Adatı bulun: Bakiye ile gün sayısını çarpın.
  5. Adatları toplayın: Borç ve alacak bakiyelerinin adatlarını ayrı ayrı toplayın.
  6. Faizi hesaplayın: Toplam adatı faiz oranıyla çarpıp ilgili bölene bölün.

Adat Hesaplama Formülü

  • Adat = Bakiye × Gün sayısı
  • Faiz = Toplam adat × Yıllık faiz oranı ÷ 36.000

Bölendeki 36.000, yılın 360 gün kabul edilmesi ve oranın yüzde olarak yazılmasından gelir. Yıl 365 gün alınacaksa bölen 36.500 olur; hangi gün esasının kullanılacağı tutarlı biçimde uygulanmalıdır.

Örnek

Bir ortağın şirketten 1 Ocak’ta 100.000 birim borç aldığını, 1 Şubat’ta 40.000 birim geri ödediğini ve kalan tutarı 1 Mart’ta kapattığını düşünelim. Yıllık faiz oranı varsayımsal olarak yüzde 30 olsun.

  • 1 Ocak – 1 Şubat: 100.000 × 31 gün = 3.100.000 adat
  • 1 Şubat – 1 Mart: 60.000 × 28 gün = 1.680.000 adat
  • Toplam adat: 4.780.000
  • Faiz: 4.780.000 × 30 ÷ 36.000 ≈ 3.983 birim

Rakamlar ve oran yalnızca yöntemi göstermek içindir. Bu faiz tutarı için ortağa fatura düzenlenir ve şirket açısından gelir kaydedilir.

Kasa Adat Hesaplaması

Uygulamada en çok karşılaşılan durum budur. Şirket kasasında, işletmenin olağan ihtiyacının çok üzerinde nakit görünüyorsa ya da ortaklar cari hesabı borç bakiyesi veriyorsa, bu paranın fiilen ortaklarca kullanıldığı kabul edilebilir. Bu durumda kasa ya da ortaklar hesabının günlük bakiyeleri üzerinden adat hesaplanır ve bulunan faiz tutarı için fatura kesilir. Hesaplama genellikle üçer aylık geçici vergi dönemlerinde yapılır. Faiz için düzenlenen faturada katma değer vergisi de hesaplanır.

Hangi Faiz Oranı Kullanılır?

Oran konusunda tek bir sabit değer yoktur; işlemin koşullarına göre emsallere uygun bir oran belirlenmesi gerekir. Uygulamada şirketin kullandığı banka kredilerinin faiz oranı, kredi kullanılmıyorsa merkez bankasının ilan ettiği ilgili oranlar esas alınır. Güncel oranı ve hangi ölçütün sizin durumunuza uyduğunu mali müşavirinizle belirleyin.

Adat Hesaplamanın Önemi

  • Vergi riskini azaltır: Ortağa ya da ilişkili şirkete faizsiz ya da düşük faizli para kullandırılması, vergi incelemelerinde eleştiri konusu olur; adat hesaplanıp faturalanması bu riski yönetir.
  • Kayıtları gerçeğe uygun kılar: Şirket kaynağının bedelsiz kullanılmadığı belgelenir.
  • Ortaklar arasında adaleti sağlar: Şirket parasını kullanan ortak, karşılığını öder.
  • Grup şirketleri arasında dengeyi korur: Finansman maliyetini taşıyan şirket ile kaynağı kullanan şirket arasındaki ilişki düzeltilir.
  • Vade farkı ve gecikme faizi hesaplarına temel olur: Müşteri ve tedarikçi cari hesaplarında gecikmeli ödemelerin faizi aynı yöntemle bulunur; ilgili yazımız cari hesap nedir.
  • Kredi kullanılabilirliğini etkiler: Şişkin kasa ve ortaklardan alacak bakiyeleri, bankaların mali tablo değerlendirmesinde olumsuz görülür.

Adat Yasal Dayanağı Nedir?

“Adat” adıyla anılan tek bir yasa maddesi yoktur; uygulama birkaç düzenlemenin birlikte yorumlanmasına dayanır:

  • Kurumlar vergisi mevzuatı: Şirketin ortakları ve ilişkili kişileriyle yaptığı işlemlerde emsallere uygun bedel uygulanmasını öngören transfer fiyatlandırması hükümleri temel dayanaktır. Emsale aykırı işlemler örtülü kazanç dağıtımı sayılabilir.
  • Katma değer vergisi mevzuatı: Kullandırılan para karşılığında hesaplanan faiz, finansman hizmeti bedeli olarak vergiye tabidir.
  • Ticaret mevzuatı: Ortakların şirkete borçlanmasına ilişkin sınırlamalar ve cari hesaba faiz yürütülmesine dair hükümler.
  • Vergi usul düzenlemeleri: Faturanın düzenlenmesi ve kayıt esasları.

Madde numaraları, oranlar ve yaptırımlar zaman içinde değişebildiği için burada yer vermedik; güncel uygulamayı mali müşavirinizden teyit edin.

Pratik Öneriler

  • Kasa bakiyesini fiilî durumla uyumlu tutun; düzenli sayım yapın.
  • Ortaklarla para alışverişini banka üzerinden ve açıklamalı olarak yürütün.
  • Hesaplamayı dönem sonlarına bırakmadan düzenli yapın; muhasebe yazılımlarının adat raporlarından yararlanın.
  • Kullanılan oranın dayanağını belgeleyin.

Mali tablolara etkisi için gelir tablosu nedir yazımıza, diğer içerikler için İş Yaşamı kategorimize göz atabilirsiniz.

Adat Nedir? Nasıl Yapılır?
Yorum Yap

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

orthobymarcie ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!