1. Haberler
  2. Yaşam
  3. Exproof Nedir? Nerelerde Kullanılır?

Exproof Nedir? Nerelerde Kullanılır?

Petrol rafinerisi depolama tankları
Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

Bir akaryakıt istasyonunda, boya atölyesinde ya da un fabrikasında sıradan bir elektrik anahtarının çıkardığı küçük kıvılcım büyük bir patlamaya yol açabilir. Bu tür ortamlarda kullanılan ekipmanların özel olarak tasarlanması gerekir. Peki exproof nedir? Exproof, İngilizce “explosion proof” ifadesinin kısaltmasıdır ve patlamaya karşı korumalı anlamına gelir. Patlayıcı ortamı tutuşturmayacak biçimde tasarlanmış ve belgelendirilmiş elektrik malzemeleri ile ekipmanları tanımlar.

Exproof Nedir?

Bir patlamanın oluşması için üç unsurun bir arada bulunması gerekir: yanıcı madde (gaz, buhar ya da toz), oksijen ve tutuşturma kaynağı. Exproof ürünler bu üçgenin üçüncü ayağını ortadan kaldırmayı hedefler. Ekipman; kıvılcım, ark ya da sıcak yüzey oluşturmayacak, oluştursa bile bunu çevredeki patlayıcı atmosfere ulaştırmayacak biçimde yapılır. Önemli bir ayrıntı: exproof, ekipmanın patlamaya dayanıklı olduğu değil, patlamaya neden olmayacağı anlamına gelir.

Tehlikeli Bölge Sınıflandırması

Patlayıcı ortamlar, tehlikenin bulunma sıklığına göre bölgelere (zone) ayrılır:

  • Bölge 0 (gaz) ve Bölge 20 (toz): Patlayıcı ortam sürekli ya da uzun süreli bulunur.
  • Bölge 1 ve Bölge 21: Normal çalışma sırasında ara sıra oluşabilir.
  • Bölge 2 ve Bölge 22: Normal çalışmada beklenmez; oluşursa kısa sürer.

Her bölgede hangi koruma düzeyindeki ekipmanın kullanılabileceği standartlarla belirlenmiştir.

Exproof Ekipmanların Kullanım Alanları Nelerdir?

  • Petrol ve doğal gaz: Rafineriler, dolum tesisleri, boru hatları, akaryakıt ve LPG istasyonları
  • Kimya ve petrokimya tesisleri
  • Boya, vernik ve solvent kullanılan atölyeler: Boya kabinleri ve karışım odaları
  • İlaç ve kozmetik üretimi: Alkol ve çözücü kullanılan bölümler
  • Madencilik: Özellikle grizu riski taşıyan kömür ocakları
  • Tahıl ve gıda sanayisi: Un, şeker, nişasta ve yem fabrikaları ile silolar; ince tozlar patlayıcıdır
  • Ahşap, tekstil ve metal tozu oluşan işletmeler
  • Atık su arıtma ve biyogaz tesisleri: Metan oluşumu nedeniyle
  • Akü şarj odaları: Şarj sırasında hidrojen açığa çıkar
  • Tersaneler, tankerler ve açık deniz platformları
  • Uçak hangarları ve yakıt ikmal alanları

Bu alanlarda kullanılan exproof ürünler arasında aydınlatma armatürleri, anahtar ve prizler, buat ve panolar, motorlar, sensörler, kablo rakorları, siren ve flaşörler, el fenerleri ve telsizler sayılabilir. Standart sızdırmaz armatürlerle farkı için etanj nedir yazımıza bakabilirsiniz; etanj ürünler su ve toza karşı korur, ancak patlayıcı ortam için yeterli değildir.

Exproof Malzeme Nasıl Anlaşılır?

Bir ürünün ex-proof malzeme olduğu görünüşünden değil, üzerindeki etiketten ve belgelerinden anlaşılır.

  • Ex işareti: Altıgen içinde “Ex” simgesi, ürünün patlayıcı ortamlar için tasarlandığını gösterir.
  • Uygunluk işareti ve onaylanmış kuruluş numarası: Ürünün ilgili yönetmeliğe uygunluğunu belgeleyen kuruluşun kimlik numarası.
  • Ekipman grubu ve kategorisi: Grup I madenler, Grup II yer üstü sanayi içindir. Kategori rakamı hangi bölgede kullanılabileceğini, yanındaki G harfi gaz, D harfi toz ortamını belirtir.
  • Koruma tipi: Tutuşmanın nasıl önlendiğini gösteren harf kodu. Örneğin “d” alev sızdırmaz gövde, “e” artırılmış emniyet, “i” kendinden emniyetli devre, “p” basınçlı gövde, “m” kapsüllenmiş, “t” toza karşı gövde koruması anlamına gelir.
  • Gaz grubu: IIA, IIB ve IIC; gazın ne kadar kolay tutuştuğunu gösterir. IIC, hidrojen gibi en tehlikeli gazları kapsar.
  • Sıcaklık sınıfı: T1’den T6’ya; ekipmanın ulaşabileceği en yüksek yüzey sıcaklığını belirtir. T6 en düşük yüzey sıcaklığına sahip, en güvenli sınıftır.
  • Sertifika numarası: Ürünle birlikte gelen tip inceleme belgesi ve uygunluk beyanıyla eşleşmelidir.

Etiketi okunmayan, belgesi sunulamayan ya da üzerinde değişiklik yapılmış ürünler exproof kabul edilmez. Ürünün yalnızca kendisi değil, montajı da kurallara uygun olmalıdır: yanlış rakor, eksik cıvata ya da hasarlı conta korumayı geçersiz kılar.

Exproof Malzemelerde N Tipi Ne Anlama Gelmektedir?

N tipi koruma, etikette “Ex n” olarak görülür ve normal çalışma koşullarında çevresindeki patlayıcı atmosferi tutuşturma yeteneği olmayan ekipmanı ifade eder. Kıvılcım çıkarmayan anlamında “non-sparking” olarak da anılır. Alt türleri harflerle belirtilir:

  • nA: Normal çalışmada ark ve kıvılcım oluşturmayan ekipman.
  • nC: Kıvılcım çıkaran kontakları uygun biçimde korunmuş ekipman.
  • nR: Solunumu sınırlandırılmış gövde; patlayıcı gazın içeri girmesi kısıtlanır.

N tipi ekipmanlar yalnızca Bölge 2’de, yani patlayıcı ortamın normalde beklenmediği alanlarda kullanılabilir. Bölge 0 ve Bölge 1 için uygun değildir. Diğer koruma tiplerine göre daha basit yapılı ve ekonomiktir. Standartların güncel sürümlerinde bu alt türlerin bir kısmı başka koruma tiplerinin altına taşınmıştır; yeni ürünlerde farklı kodlamalarla karşılaşabilirsiniz.

Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Tehlikeli bölge sınıflandırması ve patlamadan korunma dokümanı uzman kişilerce hazırlanmalıdır.
  • Ekipman seçimi, bölgeye, gaz grubuna ve sıcaklık sınıfına göre yapılır.
  • Montaj, bakım ve onarım bu konuda eğitimli personel tarafından yürütülmelidir.
  • Bu yazıdaki bilgiler genel tanıtım amaçlıdır; uygulamada yürürlükteki mevzuat ve standartlar esas alınmalıdır.

Elektrik tesisatının diğer koruma elemanları için kaçak akım rölesinin önemi ve armatür nedir yazılarımıza, diğer içerikler için Yaşam kategorimize göz atabilirsiniz.

Exproof Nedir? Nerelerde Kullanılır?
Yorum Yap

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Giriş Yap

orthobymarcie ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!