Bir mağazadaki “yüzde yirmi indirim” etiketinden toptancının verdiği bayi fiyatına, vadesi gelmemiş bir senedin bankada nakde çevrilmesine kadar pek çok işlemde aynı kavram karşımıza çıkar: iskonto. Hem alışveriş yapanların hem de fiyat belirleyen işletme sahiplerinin bu hesabı doğru yapabilmesi, küçük görünen ama birikince büyüyen hataların önüne geçer.
İskonto Nedir?
İskonto, bir mal ya da hizmetin fiyatından veya bir alacağın tutarından yapılan indirimdir. Gündelik dilde “indirim” ile aynı anlamda kullanılır. Ticarette ve finansta iki farklı bağlamda karşımıza çıkar:
- Ticari iskonto: Satıcının liste fiyatı üzerinden alıcıya tanıdığı indirimdir.
- Finansal iskonto: Vadesi henüz gelmemiş bir senet ya da çekin bugünkü değerinin hesaplanması için, vadeye kalan süreye karşılık gelen faizin tutardan düşülmesidir.
Ticari İskonto Türleri
- Miktar iskontosu: Belirli bir adedin ya da tutarın üzerindeki alımlarda uygulanır.
- Peşin ödeme (kasa) iskontosu: Vadeli yerine peşin ödeyen ya da faturayı erken kapatan alıcıya tanınır.
- Bayi iskontosu: Üretici ya da toptancının satış kanalındaki iş ortaklarına verdiği indirimdir.
- Sezon ve kampanya iskontosu: Sezon sonu, özel gün ya da stok eritme amacıyla yapılır.
- Sadakat iskontosu: Düzenli müşterilere ya da üyelere özel indirimdir.
Yüzde İskonto Nasıl Hesaplanır?
Temel formül şöyledir:
- İskonto tutarı = Fiyat × İskonto oranı ÷ 100
- İndirimli fiyat = Fiyat − İskonto tutarı
Kısa yol olarak fiyatı doğrudan (100 − oran) ÷ 100 ile çarpabilirsiniz. Örnek: 200 liralık bir ürüne yüzde 15 iskonto uygulanırsa iskonto tutarı 200 × 15 ÷ 100 = 30 lira, indirimli fiyat 170 lira olur. Kısa yolla: 200 × 0,85 = 170.
Tersine hesap da sık gerekir. İndirim oranını bulmak için (Eski fiyat − Yeni fiyat) ÷ Eski fiyat × 100 formülü kullanılır. 400 liradan 300 liraya düşen bir üründe oran (400 − 300) ÷ 400 × 100 = yüzde 25’tir. İndirimli fiyatı ve oranı biliyorsanız eski fiyatı bulmak için indirimli fiyatı (100 − oran) ÷ 100’e bölersiniz: yüzde 20 indirimle 240 liraya satılan ürünün ilk fiyatı 240 ÷ 0,80 = 300 liradır.
Zincirleme (Kademeli) İskonto
Bir fiyata art arda birden fazla iskonto uygulandığında oranlar toplanmaz; her iskonto bir öncekinden kalan tutar üzerinden hesaplanır. 500 liralık bir ürüne önce yüzde 20, ardından yüzde 10 iskonto yapıldığını düşünelim:
- İlk iskonto: 500 × 0,80 = 400 lira
- İkinci iskonto: 400 × 0,90 = 360 lira
Toplam indirim 140 liradır; bu da yüzde 30’a değil, yüzde 28’e karşılık gelir. “Yüzde 20 + yüzde 10” biçimindeki kampanyaları değerlendirirken bu farkı akılda tutmak gerekir. Birleşik oranı bulmak için kalan oranları çarpıp birden çıkarabilirsiniz: 1 − (0,80 × 0,90) = 0,28.
İskonto ve KDV
Faturada gösterilen ticari iskonto, KDV hesaplanmadan önce fiyattan düşülür; KDV indirimli tutar üzerinden hesaplanır. Örneğin KDV hariç 1.000 liralık bir satışta yüzde 10 iskonto yapılırsa matrah 900 lira olur ve vergi bu tutar üzerinden hesaplanır. Yıl sonunda ya da belirli bir alım hedefine ulaşıldığında sonradan yapılan iskontoların belgelenmesi ise ayrı kurallara tabidir; bu konuda mali müşavirinize danışmanız doğru olur.
Finansal İskonto: İç ve Dış İskonto
Vadesi gelmemiş bir senedin nakde çevrilmesinde iki yöntem kullanılır. Aşağıdaki formüllerde A senedin üzerindeki tutarı, n yıllık iskonto oranını, t ise ay cinsinden vadeye kalan süreyi gösterir.
- Dış iskonto: İskonto, senedin üzerindeki tutardan hesaplanır. Formül: A × n × t ÷ 1200
- İç iskonto: İskonto, senedin bugünkü değeri üzerinden hesaplanır. Formül: A × n × t ÷ (1200 + n × t)
Örnek: Vadesine 3 ay kalmış 10.000 liralık bir senet, yıllık yüzde 24 oranla iskonto ediliyor olsun. Dış iskontoda tutar 10.000 × 24 × 3 ÷ 1200 = 600 lira, ele geçen para 9.400 liradır. İç iskontoda tutar 10.000 × 24 × 3 ÷ 1272 ≈ 566 lira, ele geçen para yaklaşık 9.434 liradır. Dış iskonto her zaman daha yüksek kesinti anlamına gelir. Buradaki oranlar yalnızca hesabı göstermek içindir; gerçek işlemlerde bankanın uyguladığı oran ve masraflar geçerlidir.
İşletmeler İçin İskonto İpuçları
- Kâr marjını hesaplayın. Yüzde 30 marjla satılan bir üründe yüzde 20 indirim, kârın üçte ikisini götürür; aynı kârı elde etmek için satış adedini üç katına çıkarmanız gerekir.
- İndirim sonrası fiyatı kontrol edin. Komisyon ve kargo gibi giderler sabit kaldığından küçük bir indirim bile ürünü zarara sokabilir. Bunun için e-ticarette kâr zarar hesaplama yöntemini kullanabilirsiniz.
- Gerçek fiyat üzerinden indirim yapın. İndirim öncesi fiyatın, mevzuatta belirtilen süre içinde uygulanan en düşük fiyat olması gerekir; önce fiyatı yükseltip sonra indirim göstermek yaptırıma tabidir.
- Sürekli indirimden kaçının. Her zaman indirimde olan bir mağazada müşteri tam fiyata alışveriş yapmayı bırakır.
- Alternatifleri düşünün. Ücretsiz kargo, hediye ürün ya da paket teklifleri, fiyatı düşürmeden benzer bir etki yaratabilir.
İndirim dönemlerini planlamak için e-ticaret firmaları için önemli kampanya günleri yazımıza, sepet tutarını indirimsiz büyütmenin yolları için çapraz satış ile satışları artırmak içeriğimize göz atabilirsiniz.
