Peynir ya da süzme yoğurt yaparken geriye kalan sarımsı yeşil sıvıyı çoğumuz lavaboya dökeriz. Oysa peynir altı suyu, sütün değerli bileşenlerinin bir bölümünü taşıyan ve pek çok biçimde değerlendirilebilen bir yan üründür. “Peynir suyu ne işe yarar, içilir mi?” diye merak edenler için özelliklerini derledik.
Peynir Altı Suyu Nedir?
Süt mayalandığında katı kısım (pıhtı) peynire dönüşür, sıvı kısım ise ayrılır; bu sıvıya peynir altı suyu denir. Sütün suyunun büyük bölümünü, süt şekerini, suda çözünen proteinleri, mineralleri ve vitaminleri içerir. İki türü vardır: peynir mayasıyla yapılan peynirlerden çıkan tatlı peynir altı suyu ve yoğurt ya da asitle kesilen sütlerden çıkan ekşi peynir altı suyu. Sporcuların kullandığı protein tozlarının hammaddesi de endüstride bu sıvıdan elde edilir.
Peynir Altı Suyu Faydaları
- Kaliteli protein içerir: Miktarı az olsa da içerdiği proteinler vücudun kolay kullandığı türdendir.
- Mineral kaynağıdır: Kalsiyum, potasyum, fosfor ve magnezyum içerir.
- B vitaminleri taşır: Özellikle B2 vitamini, sıvıya sarımsı yeşil rengini verir.
- Yağı düşüktür: Yağın büyük bölümü peynirde kaldığı için hafif bir sıvıdır.
- İsrafı azaltır: Değerlendirildiğinde hem mutfak ekonomisine hem çevreye katkı sağlar.
Zararları ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
- Laktoz: Süt şekerinin çoğu bu sıvıdadır; laktoz intoleransı olanlarda gaz, şişkinlik ve ishal yapabilir.
- Süt alerjisi: Süt proteinine alerjisi olanlar tüketmemelidir.
- Tuz: Tuzlanmış pıhtıdan ya da salamuradan gelen sıvı çok tuzludur; içmeye uygun değildir.
- Hijyen: Çiğ sütten elde edilen peynir altı suyu hastalık yapıcı mikroplar taşıyabilir. Yalnızca pastörize ya da kaynatılmış sütten çıkan sıvıyı kullanın.
- Çabuk bozulma: Oda sıcaklığında birkaç saatte ekşir.
Peynir altı suyunun hastalıkları tedavi ettiği ya da zayıflattığı yönündeki iddialar bilimsel olarak desteklenmemektedir. Böbrek hastalığı gibi özel bir durumunuz varsa tüketmeden önce hekiminize danışın.
Peynir Altı Suyu Nasıl İçilir?
Peynir altı suyu içilir mi sorusunun cevabı, temiz koşullarda ve pastörize sütten elde edildiyse evet. Tadı hafif tatlımsı ya da ekşimsidir ve herkesin hoşuna gitmeyebilir. Daha keyifli hâle getirmek için:
- Soğutarak sade için.
- Meyve suyu, limon ve nane ile karıştırıp serinletici bir içecek hazırlayın.
- Muz, çilek gibi meyvelerle blenderdan geçirerek smoothie yapın.
- Ayran hazırlarken suyun bir kısmının yerine kullanın.
İlk denemede küçük bir miktarla başlayın; sindiriminizin nasıl tepki verdiğini görün.
Peynir Altı Suyu Besin Değerleri Nelerdir?
Peynir altı suyunun çok büyük bölümü sudur. Kalan kısmın çoğunu laktoz oluşturur; bunu az miktarda protein, mineraller ve eser düzeyde yağ izler. Bir bardağı düşük kalorilidir. Kesin değerler, hangi sütten ve hangi yöntemle elde edildiğine göre değişir; ekşi peynir altı suyu daha asidik ve mineral bakımından biraz daha zengindir.
Peynir Altı Suyu Nasıl Kullanılır?
Mutfakta
- Hamur işlerinde: Ekmek, poğaça, pankek ve kek tariflerinde su ya da süt yerine kullanın; hamuru yumuşatır ve hafif ekşimsi bir tat verir.
- Lor yapımında: Tatlı peynir altı suyunu kaynama noktasına yakın ısıtarak lor elde edebilirsiniz; ayrıntılar lor peyniri yazımızda.
- Çorba ve yemeklerde: Çorba, pilav ve bulgur suyunun bir kısmının yerine ekleyin; tuzlu ise yemeğin tuzunu azaltın.
- Bakliyat ıslatmada: Nohut ve fasulyeyi ıslatma suyuna katılabilir.
- Marinasyonda: Hafif asitliği eti yumuşatır.
- Turşu ve fermantasyonda: Ekşi peynir altı suyu bazı ev fermantasyonlarında başlatıcı olarak kullanılır.
Mutfak Dışında
- Bahçede: Bolca sulandırılarak asit seven bitkilerin toprağına verilebilir; sulandırılmadan dökülmesi bitkiye zarar verir.
- Hayvan beslemede: Çiftliklerde geleneksel olarak hayvan yemine katılır.
- Kompostta: Az miktarda eklenebilir.
Saklama
Temiz bir cam kavanozda, buzdolabında birkaç gün saklanabilir. Daha uzun süre için buz kalıplarında ya da porsiyonluk kaplarda dondurun. Keskin ekşi ya da kötü koku, köpürme ve küf varsa kullanmayın.
İlgili yazılarımız: süzme yoğurt nedir ve süt ve süt ürünleri. Daha fazlası için Sağlık kategorimize göz atabilirsiniz.
